Γρίβας, Κ., 25 Θέσεις για την τρομοκρατία

Η ιδεολογία χτίζει πύργους στον ουρανό. Οι αποδέκτες της διακατέχονται από την καταστροφική αυταπάτη ότι κάποτε θα κατοικήσουν σ’ αυτούς. Οι τεχνικοί της εξουσίας τούς διαχειρίζονται για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους. Και η κοινωνία καταβάλλει το κόστος της συντήρησής τους.
Συνεπώς, επαναλαμβάνοντας για λογαριασμό μου τη δήλωση ότι «μιλώ εξ ονόματός μου και δίνω στον εαυτό μου το δικαίωμα της κριτικής και των προτάσεων» (Κορνήλιος Καστοριάδης), νομιμοποιούμαι να υποστηρίζω ότι «η κοινωνία είναι το προϊόν των αρετών μας και το κράτος των ελαττωμάτων μας» (Τόμας Πέιν), να αποφαίνομαι υπέρ «της ελευθερίας της κοινωνίας και της ανελευθερίας του κράτους» (Καρλ Μαρξ), και να αποστρέφομαι κάθε μορφή βίας που οδηγεί στην ελευθερία του κράτους και στην ανελευθερία της κοινωνίας.

1. Η τρομοκρατία είναι η έσχατη έκφραση του παραληρηματικού ιδεολογικού λόγου. Είναι ιδεολογικός λόγος αναγμένος στον ανώτατο συντελεστή της εξουσίας. Είναι εξουσία στο νιοστό βαθμό. Εξουσία που δεν υπόκειται σε κανέναν κανόνα ή περιορισμό. Εξουσία απόλυτη.

2. Η τρομοκρατία είναι προνομιούχο μέσο και, συγχρόνως, πεδίο άσκησης πολιτικής, σε όλες τις ετερόνομες κοινωνίες όπου η «πολιτική» είναι αποκλειστική υπόθεση των επαγγελματιών πολιτικών. Κι αυτό καθίσταται ολοφάνερο «αν την κρίνουμε από τα αποτελέσματά της και αν δούμε ποιον ευνοούν». Εξ ου και η ανάγκη «να πούμε καθαρά ποιος ασκεί την τρομοκρατία και πώς την χρησιμοποιεί ως θέαμα». (G. Sanguinetti)

3. Η τρομοκρατία είναι το χειρότερο από όλα τα αδιέξοδα της κρατικής επιβολής. Επειδή, σε αντίθεση με τη θεσμοποιημένη εξουσία, η οποία στις δημοκρατικές κοινωνίες υπόκειται στους περιορισμούς των κανόνων και των νόμων (πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει πάντοτε η δυνατότητα οι νόμοι και οι κανόνες να λειτουργήσουν και εναντίον της εξουσίας), η εξουσία της τρομοκρατίας δεν υπόκειται στον περιορισμό κανενός κανόνα ή νόμου: Νόμος και κανόνας της είναι τα προϊόντα της παρανοϊκής εξουσιοφρένειας που πλήττει τους εγκεφάλους και τα εκτελεστικά όργανα της τρομοκρατίας, και μέσο της το περίστροφο και η βόμβα.

4. H τρομοκρατία ενεργοποιεί τα πιο πρωτόγονα αντανακλαστικά των ανθρώπων και τους κάνει να προτιμούν την ασφάλεια της δουλείας από τους κινδύνους της ελευθερίας. Χάρη στην εξουσιαστική κατασκευή της τρομοκρατίας, η κοινωνία βρίσκεται «νομίμως» εγκλωβισμένη στις επιλογές της εξουσίας και σπρώχνεται να «συναινεί» στην επιδίωξη της εξουσίας για μετασχηματισμό του κράτους δικαίου και πρόνοιας σε κράτος ασφάλειας και «θεραπείας», στο οποίο επιβάλλεται η πλήρης συμμόρφωση των πολιτών με τη σταδιακή καθιέρωση ενός ποινικού δικαίου που βασίζεται στην υποψία.
 
5. Η τρομοκρατία είναι συνυφασμένη με την ιστορική, πολιτική και ιδεολογική παράδοση όλων των ολοκληρωτικών κινημάτων και χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον από τον μπολσεβικισμό, το φασισμό, το ναζισμό αλλά και τις φιλελεύθερες δημοκρατικές ολιγαρχίες. Αυτό αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ «αριστερής» και «δεξιάς» τρομοκρατίας. Η τρομοκρατία είναι πάντοτε αντιδραστική.

6. Η τρομοκρατία είναι ένα από τα παραπροϊόντα της εξουσιαστικά χειραγωγούμενης νηπιακής σκέψης και πράξης ορισμένων επαγγελματιών «σωτήρων», οι οποίοι δρουν είτε υπό την επίδραση μιας ψευτοεπαναστατικής αυταπάτης είτε υπό το βάρος της απελπισίας μιας παραπαίουσας εξουσίας, με κοινό τους χαρακτηριστικό την καθυπόταξη των μέσων στο σκοπό, ο οποίος είναι, πάντοτε και αυταπόδεικτα, «άγιος».

7. Η τρομοκρατία ως μέσο άσκησης πολιτικής εφαρμόζεται είτε αμέσως, με τη δράση πρακτόρων των αυτονομημένων παράλληλων μυστικών υπηρεσιών, είτε εμμέσως, με την «τηλεκατεύθυνση» διαφόρων ατόμων ή ομάδων που έχουν δήθεν «αντικρατικό» προσανατολισμό.

8. Τα επιτελικά όργανα της τρομοκρατίας βρίσκονται σε ορισμένα αυτονομημένα τμήματα των μυστικών υπηρεσιών της κρατικής εξουσίας, που είναι επιφορτισμένες με το καθήκον της εμπέδωσης και συντήρησης της καθεστωτικής σταθερότητας με ενέργειες και μέσα που υπερβαίνουν τα όρια της νομιμότητας και διαφεύγουν παντός κοινωνικού και πολιτικού ελέγχου. «Η τρομοκρατία είναι το κράτος, δηλαδή ένα από τα πολλά ένοπλα παρακλάδια του». (G. Sanguinetti)

9. Τα εκτελεστικά όργανα της τρομοκρατίας ή είναι πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών ή είναι αφελείς «κοινωνικοί αναμορφωτές» που μπορεί να διακατέχονται από την αυταπάτη ότι εξυπηρετούν τα «ύψιστα συμφέροντα του λαού, της φυλής, του έθνους, του προλεταριάτου ή της επανάστασης», ενώ στην πραγματικότητα τηλεκατευθύνονται από ειδικά αυτονομημένα τμήματα των μυστικών υπηρεσιών και συνεργούν στην πλήρη καθυπόταξη της κοινωνίας στην κρατική εξουσία.

10. Η τρομοκρατία, ανεξάρτητα από το εάν ασκείται από ή «εναντίον» της κρατικής εξουσίας, οδηγεί πάντοτε στην αποτελμάτωση της κοινωνίας και της Ιστορίας και κατατείνει στην οικοδόμηση ενός εφιαλτικού σύμπαντος που κυριαρχείται από ένα ποινικό «δίκαιο» βασισμένο στην υποψία.

11. Πρώτο καθήκον κάθε εξουσίας που βρίσκεται σε κρίση είναι η κατασκευή μιας απειλής, από την οποία η κρατική εξουσία αναλαμβάνει εργολαβικά να «προστατεύσει» την κοινωνία, ψαλιδίζοντας τις ελευθερίες της. Γιατί δεν υπάρχουν «παροχές υπηρεσιών» χωρίς κόστος.

12. Η απειλή της τρομοκρατίας είναι άκρως αποτελεσματική, με διασφαλισμένη την ικανότητα να πλήττει οποιονδήποτε, οτιδήποτε, οπουδήποτε. Η τρομοκρατία είναι ο ιδανικός βραχίονας της εξουσίας, μέσω του οποίου νομιμοποιείται η τρομοκρατία του κράτους πάνω στην κοινωνία. Γι’ αυτό, ακόμη και εάν δεν υπήρχε η τρομοκρατία, η εξουσία θα ήταν υποχρεωμένη να την εφεύρει.

13. Με διαπιστωμένα τα σημάδια της επερχόμενης κρίσης, οι επαγγελματίες διαχειριστές της κρατικής εξουσίας ανακάλυψαν και στα καθ’ ημάς τη δήθεν «αντικρατική» τρομοκρατία, προκειμένου να της αντιτάξουν την κρατική «αντιτρομοκρατική» τρομοκρατία.

14. Η αυταρχική «δημοκρατία», ως μόνη απάντηση των διαχειριστών της κρατικής εξουσίας στην κρίση του κράτους δικαίου και πρόνοιας, και η τρομοκρατία, ως προνομιούχο μέσο για να εξασφαλιστεί η αναγκαία «σύγκλιση των κομμάτων», με τρόπο ώστε να επιτευχθεί η εξάλειψη κάθε «ριζικής αντιπολίτευσης», σηματοδοτούν το δρόμο που επέλεξε ο φιλελεύθερος ολιγαρχικός καπιταλισμός για να βγει από την πολυδιάστατη οικονομική, πολιτική, ιδεολογική, πολιτιστική και οικολογική κρίση του.

15. Οι δολοφονίες ορισμένων περιστασιακών θυμάτων από διάφορες βαθμίδες του διαχειριστικού προσωπικού της εξουσίας, διαλεγμένα με άγνωστα κριτήρια από ορισμένα, επίσης άγνωστα αυτονομημένα τμήματα του αδιαφανούς δικτύου των παράλληλων μυστικών υπηρεσιών, προετοίμασαν μεθοδικά το έδαφος για τη νομοθετική αναγωγή ολόκληρης της κοινωνίας σε όμηρο στα χέρια της εξουσίας.

16. Η κρατική εξουσία έχει το μονοπώλιο της νόμιμης βίας. Όταν όμως η νόμιμη βία αποδεικνύεται ανεπαρκής, τότε προσφεύγει στην τρομοκρατία, την οποία όλοι ψάχνουνε ματαίως. Γιατί άπαξ και «εφευρέθηκε» η κρατική εξουσία, μόνο διανοητικά υπολειπόμενοι μπορούν να επιμένουν να ανακαλύψουν ξανά την… Αμερική.

17. Η τρομοκρατία είναι ο λόγος ύπαρξης και το πεδίο δράσης διαφόρων αυτονομημένων τμημάτων των μυστικών υπηρεσιών της κρατικής εξουσίας, τα οποία συνθέτουν ένα παράλληλο δίκτυο για την εξυπηρέτηση των εξουσιαστικών σκοπιμοτήτων και αναγκών που απαιτούν υπέρβαση του υφιστάμενου πλαισίου νομιμότητας.

18. Η κρατική και η «αντικρατική» τρομοκρατία αποτελούν τις δύο όψεις του πλέον προνομιούχου μέσου άσκησης πολιτικής σε περιόδους κρίσης.

19. Η αλληλεπίδραση μεταξύ κρατικής και «αντικρατικής» τρομοκρατίας βασίζεται στην ακραία ιδεολογικοποίηση της υφιστάμενης πραγματικότητας, μέσω της οποίας καθίσταται δυνατή η «ακύρωση» της πραγματικότητας και η υποκατάστασή της από τις ιδεολογικές απεικονίσεις της.

20. Οι διαχειριστές της εξουσίας μεριμνούν για τη διαρκή ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των διωκτικών αρχών. Οι μηχανισμοί καταστολής ενδυναμώνονται και αναπτύσσονται ως κακοήθης νεοπλασία. Τα ατομικά δικαιώματα και οι πολιτικές ελευθερίες συρρικνώνονται. Παρ’ όλα αυτά, η τρομοκρατία αποδεικνύεται «άλυτο αίνιγμα» για τις διωκτικές αρχές, γιατί, απλούστατα, όταν ο διώκτης και ο διωκόμενος ταυτίζονται, η σύλληψη του διωκόμενου είναι αδύνατη.

21. Η δηλωμένη «αδυναμία» της κρατικής εξουσίας να προσεγγίζει τα καθοδηγητικά και (πολλές φορές) τα εκτελεστικά, όργανα της τρομοκρατίας είναι ευθέως ανάλογη με τη δυνατότητά της να «αποικιοποιεί» τρομοκρατικά ολόκληρη την κοινωνία.

22. Η απόδειξη της επάρκειας του νομοθεσίας και της αστυνομίας για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας είναι ασύμφορη από εξουσιαστική άποψη, γιατί αφήνει έκθετη την απαίτηση για ειδικούς «αντιτρομοκρατικούς» νόμους και υπηρεσίες. Γι’ αυτό και είναι ανάγκη να «αποδεικνύεται» συνεχώς η ανεπάρκεια και η αναποτελεσματικότητα και της νομοθεσίας και της αστυνομίας.

23. Οι διωκτικές αρχές είναι ευκολότερο και βολικότερο να συλλαμβάνουν τους «συνήθεις υπόπτους» και να τους εμφανίζουν ως τρομοκράτες, παρά να τα βάζουν με τους αληθινούς τρομοκράτες, τους ικανούς επαγγελματίες εκτελεστές, που είναι η σαρξ εκ της σαρκός της εξουσίας τους.

24. Οι διωκτικές αρχές υποφέρουν από εναλλασσόμενες κρίσεις μανίας και κατάθλιψης. Μετά τη διάχυτη ευφορία από τη σύλληψη κάποιων «συνήθων υπόπτων», ακολουθεί πάντοτε η κατάθλιψη του «τίποτα» των πραγματικών τρομοκρατών.

25. H κρατική διαχείριση του τρόμου και της αυταπάτης είναι το λυμένο αίνιγμα της διαλεκτικής της εξουσίας και της τρομοκρατίας. «Το κράτος είναι ο αυτουργός και ο αποκλειστικός ωφελημένος από τη σύγχρονη τεχνητή τρομοκρατία… Την τρομοκρατία τη διευθύνει η εξουσία, κι όποιος θέλει την εξουσία, πρέπει να αποδείξει πως ξέρει να διευθύνει την τρομοκρατία». (G. Sanguineti)

ΠΗΓΗ: http://www.grivas.info/

Ελλάδα: ταξική σύνθεση και εξέγερση

Το ιστολόγιο Ριζοσπαστικός προβληματισμός δημοσίευσε μία εξαιρετικά καλογραμμένη όσο και τεκμηριωμένη μελέτη:

Εξέγερση, κρίση, ταξική σύνθεση το 2009

που μιλά για όλους σχεδόν τους κλάδους παραγωγής τον Ιούνιο του 2009 στην Ελλάδα και εξετάζει πώς αλληλεπιδρά η εξέγερση του Δεκέμβρη με την ταξικη σύνθεση. Όπως τονίζεται, αυτή η ανάλυση: “είναι κάτι που πρέπει να γίνει απέναντι σε έναν ακτιβισμό ο οποίος φαίνεται να μην λαμβάνει καθόλου υπόψη την σύγχρονη ιστορία και κατάσταση της τάξης και εν τέλει τις πραγματικές, υλικές (και όχι φανταστικές) δυνατότητες που ανοίγονται για την όξυνση της ταξικής πάλης στο άμεσο μέλλον”.

Απόσπασμα από τα συμπεράσματα της μελέτης:

“Από τον δημόσιο τομέα, η εξέγερση του Δεκέμβρη τροφοδοτήθηκε από τις ριζοσπαστικές πολιτικές μειοψηφίες κλάδων που έχουν παράδοση αγώνα (εκπαιδευτικοί, υγειονομικοί, ΟΤΑ). Από τον ιδιωτικό τομέα, κατέβηκαν κυρίως νέοι εργαζόμενοι από κλάδους των υπηρεσιών που αναπτύχθηκαν ραγδαία μετά το ’90 και εμπεριέχουν πιο υποτιμημένες και επισφαλείς εργασιακές συνθήκες αλλά δεν εμπεριέχουν (ακόμα) δυνατές μορφές οργάνωσης και κοινωνικής εκπροσώπησης/αναγνώρισης (όπως ο επισιτισμός των πόλεων, οι ταχυμεταφορές, οι «παντός τύπου υπηρεσίες», τα ΜΜΕ αλλά και το εμπόριο των πόλεων, η ιδιωτική εκπαίδευση και οι τηλεπικοινωνίες). Αυτοί οι νέοι άνθρωποι έχουν ένα διαφορετικό πολιτισμικό και μορφωτικό επίπεδο, μια νέα κουλτούρα της πληροφορίας και της επικοινωνίας. Τους λείπει η εμπειρία του αγώνα, της οργάνωσης, της ύπαρξης των εργασιακών δικαιωμάτων, αλλά συνάμα και της διαμεσολάβησης, του πολιτικού παραγοντισμού, της ιστορικής ήττας τους εργατικού-συνδικαλιστικού και κομμουνιστικού κινήματος.”

Κονδύλης Π., Η αφετηρία της διανοητικής εξέλιξης του Karl Marx

Περίληψη

Γιατί ο Μαρξ επιλέγει να ασχοληθεί με τη μετακλασσική ελληνική φιλοσοφία στη διδακτορική του διατριβή;

 1. Οι ριζοσπαστικοί εγελιανοί στους οποίους ανήκει ο Μαρξ θεωρούν τον εαυτό τους και πρωτεργάτη αλλά και επίγονο του Χέγκελ. Η συναίσθηση του επιγόνου τους κάνει να ανακαλύπτουν εκλεκτικές συγγένειες με τους εκπροσώπους της όψιμης ελληνικής φιλοσοφίας που κι εκείνοι αντιμετώπισαν το δύσκολο έργο να φιλοσοφήσουν μετά τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.

2. Η μετα-αριστοτελική προσφέρει στους νεοεγελιανούς την κατάλληλη θεωρητική αφετηρία για την πάλη τους κατά της θεολογίας.

3. Βασικό γνώρισμα της φιλοσοφίας των επιγόνων είναι η αποκοπή από τη μεταφυσική προβληματική και η στροφή προς τον υποκειμενικό χώρο, προς την αυτοσυνειδησία. Η αυτοσυνειδησία όμως ήταν το κεντρικό σύνθημα των νεοεγελιανών.

Αυτοσυνειδησία

Βασικό φιλοσοφικό μέλημα των ριζοσπαστών επιγόνων του Χέγκελ ήταν να δείξουν ότι το απόλυτο πνεύμα (η ύψιστη αρχή του εγελιανού συστήματος) δεν ήταν κατά βάθος τίποτα άλλο παρά η αυτοσυνειδησία. Κατ’ αυτούς, ο Χέγκελ φαινομενικά μόνο αντιτάσσει το Απόλυτο στο Εγώ και υποτάσσει το δεύτερο στο πρώτο. Στην πραγματικότητα το Απόλυτο απορροφάται πλήρως από το Εγώ, Θεός και άνθρωπος ταυτίζονται και άρα ο μόνος Θεός που υπάρχει είναι ο άνθρωπος. Η έννοια του ανθρώπου ισοδυναμεί με το σύνολο των ανθρώπινων εκδηλώσεων, άνθρωπος δηλαδή είναι το ενεργό υποκείμενο που δημιουργεί την ιστορία: Θεός και Ιστορία, Άνθρωπος και Ιστορία ταυτίζονται.

Η ερμηνεία όμως αυτή του Χέγκελ είχε το θεωρητικό της αντίτιμο: για να υποστηριχθεί η ταύτιση πνεύματος και αυτοσυνειδησίας, έπρεπε να αποσιωπηθούν άλλες, σημαντικές πλευρές της σκέψης του δασκάλου: Το απόλυτο πνεύμα του Χέγκελ κάλυπτε και την ανθρώπινη και την εξω-ανθρώπινη, δηλαδή τη φυσική, πραγματικότητα, επιπλέον δε όλες τις μορφές και του υποκειμενικού και του αντικειμενικού πνεύματος. Συμπίεση του πνεύματος στα όρια της αυτοσυνειδησίας σήμαινε χωρισμό ανθρώπινου πνεύματος και άψυχης φύσης αλλά και διάσταση του υποκειμενικού πνεύματος με το αντικειμενικό, αντίθεση δηλαδή ατομικής αυτοσυνειδησίας προς τις κοινωνικοπολιτικές πραγματώσεις του πνεύματος. Για το Χέγκελ ήταν αδιανόητο ότι η φιλοσοφική αυτοσυνειδησία μπορούσε να έρθει σε σύγκρουση με τον κοινωνικοπολιτικό κόσμο: Αν παρατηρούνται συγκρούσεις μεταξύ αυτοσυνειδησίας και κοινωνικοπολιτικής πραγματικότητας, θα πρόκειται για ατελείς μορφές τόσο της πρώτης όσο και της δεύτερης. Συνεπώς δεν υπάρχει ολοκληρωμένη φιλοσοφία (άρα και αυτοσυνειδησία) όσο ο κόσμος παραμένει ατελής και, αντίστροφα, η παρουσία ολοκληρωμένης φιλοσοφίας, δηλαδή μιας εννοιολογικής συμπύκνωσης του κόσμου, σημαίνει ότι ο κόσμος έχει φτάσει στο ανώτατο επίπεδο εξέλιξης.

Οι νεοεγελιανοί όμως έχουν μια διαφορετική αίσθηση και αντιμετώπιση της πραγματικότητας. Τους ενδιαφέρει η κριτική της και όχι ένα φιλοσοφικό σύστημα που ζει από τη συμφιλίωση (Versöhnung) , από την αμοιβαία διαμεσολάβηση (Vermittlung) και άρση των αντιθέσεων (Aufhebung). Στο πλαίσιο αυτό επανανακαλύπτουν την υποκειμενικού χαρακτήρα μετακλασσική ελληνική φιλοσοφία αλλά και το δυναμικό υποκειμενισμό του Φίχτε. Απορρίπτουν έτσι την εγελιανή θεωρία της συμφιλίωσης με την πραγματικότητα και προβάλλουν το αίτημα της πραγμάτωσης της φιλοσοφίας: φιλοσοφία και πραγματικότητα χωρίζονται και η πρώτη, όντας η τελειότερη, γίνεται το μέτρο με το οποίο κρίνεται η δεύτερη. Από εδώ προκύπτει το πρωτείο της πράξης απέναντι στη θεωρία: Με την πραγμάτωση της φιλοσοφίας επιδιώκεται ουσιαστικά η αποκατάσταση μια γνήσιας και οριστικής πραγματικότητας (ολότητας). Να διευκρινιστεί ότι ως πράξη εννοείται η θεωρητική εργασία που αναπτύσσει η φιλοσοφία όταν εγκαταλείπει την ενατενιστική στάση και υιοθετεί κριτική συμπεριφορά.

Μαρξ και θρησκεία

Η φιλοσοφία λοιπόν για τον νεαρό Μαρξ μπορεί να αποτελέσει κριτική του κόσμου μόνο αν αποτελεί συνάμα υπέρβαση του έστω και θεωρητική. Λείπει εδώ η θεωρία για την ιδεολογία ως “ψευδή συνείδηση”. Η πίστη στον κοσμοδιορθωτικό ρόλο της φιλοσοφίας πηγάζει από την άγνοια των κοινωνικών και φιλοσοφικών εξαρτήσεων της φιλοσοφικής σκέψης. Η φιλοσοφία, για τον νεαρό ιδεαλιστή Μαρξ, δεν καθορίζεται από τον κόσμο, παρά μπορεί και οφείλει να τον καθορίσει. Ενώ στον ώριμο Μαρξ, θρησκεία και φιλοσοφία ταυτίζονται, την εποχή που γράφει τη διατριβή του θεωρεί τη φιλοσοφία ως τον μεγαλύτερο και αληθινό πολέμιο της θρησκείας. (Είναι τόσο έντονη η επιθυμία του να αντιπαραθέσει φιλοσοφία και θρησκεία που αμφισβητεί ακόμα και την πνευματική συγγένεια πλατωνισμού και χριστιανισμού). Η φιλοσοφία για το Μαρξ ενσαρκώνει το αλτρουϊστικό ήθος που εμπνέεται από το Λόγο, το ήθος του ελεύθερου και αυτόνομου ατόμου, ενώ η θρησκεία ενσαρκώνει το φόβο της τιμωρίας, εμπνέοντας μια μικρόψυχη και ιδιοτελή συμπεριφορά. Αντιπαραθέτει στον ιδιοτελή ατομικισμό τη συλλογική υπόσταση και αξία του ανθρώπινου γένους. Η αυτοσυνειδησία είναι μία υπερήφανη, ατομική κριτική παρουσία που καταπολεμά την υποταγή στους θρησκευτικά καθαγιασμένους θεσμούς, ενώ το ανθρώπινο γένος είναι η ανώτερη αρχή που σβήνει τους ατομικούς φόβους και την ιδιοτέλεια. Ο νεαρός Μαρξ συμμαχεί με τον υλισμό, παρόλο που δεν ομολογεί – ούτε καν υπαινίσσεται – πίστη στην προτεραιότητα της ύλης απέναντι στη συνείδηση, επειδή ο υλισμός εμφανίζεται ως συνεπής άρνηση των θρησκευτικών μύθων, άρα ως ηθική στάση απαλλαγμένη από το φόβο και την ελπίδα. Ξεκινάει λοιπόν από μια ηθική κι όχι μεταφυσική αποτίμηση του υλισμού, και τον συγκαταλέγει στα ρεύματα που συναπαρτίζουν το διαφωτισμό, ως κίνημα κατά της δεισιδαιμονίας και της πρόληψης.

 

Από την εισαγωγή του Π. Κονδύλη στο βιβλίο: Κ. Μαρξ, Διαφορά της δημοκρίτειας και επικούρειας φυσικής φιλοσοφίας [1841], Εκδόσεις Γνώση 1983. [περίληψη, ενδιάμεσοι τίτλοι: herrk]

 

Θ. Ζιάκας, Η κριτική στο Διαφωτισμό

Ολόκληρο το κείμενο εδώ

Περίληψη

Ο Διαφωτισμός είναι η ψυχή, του νεώτερου δυτικού πολιτισμού, της νεωτερικότητας. Αν κάνουμε κριτική στον Διαφωτισμό είναι γιατί έχουμε να τα βάλουμε με δύο λογιών κυρίαρχους ιδεολογικούς κάλους: Από τον πρώτο βασανίζονται αυτοί που νομίζουν ότι βρισκόμαστε ακόμη στον 18ο αιώνα και ότι το θέμα είναι να κάνουμε στην Ελλάδα τη Γαλλική Επανάσταση. Από το δεύτερο είδος ιδεολογικού κάλου υποφέρουν εκείνοι που όψιμα ανακάλυψαν τα αγαθά του καπιταλισμού. Και νομίζουν ότι ο “ύστερος” καπιταλισμός, ο αμερικάνικος, είναι ο ανυπέρβλητος ορίζοντας της ανθρωπολογικής εξέλιξης. Δεν βλέπουν, οι μεν και οι δε, ότι η νεωτερικότητα έχει πεθάνει και στρέφονται εναντίον όσων ψάχνουν για μετανεωτερική διέξοδο. Μας βλέπουν σαν περίεργα όντα, εκτός τόπου και χρόνου. Που δεν καταλαβαίνουμε ότι ρίχνουμε νερό στο μύλο του φοβερού φονταμενταλισμού.

Στόχος της κριτικής μας δεν είναι, ασφαλώς, να τους “πείσουμε”. Η κριτική στον Διαφωτισμό είναι πρωτίστως αυτοκριτική. Γιατί οι εν λόγω “κάλοι” είναι και δικοί μας. Για να απαλλαγούμε τελείως απ’ αυτούς, πρέπει να κατανοήσουμε τι ακριβώς ήταν ο Διαφωτισμός.

Κάθε πολιτισμός έχει τη διαχρονική του “ταυτότητα”, αφού “διαρκεί” κάποιο “διάστημα”, – ώσπου να αντικατασταθεί από έναν άλλο πολιτισμό. Αυτό σημαίνει ότι για το διάστημα της “ζωής” του λειτουργούν δυνάμεις αναπαραγωγής, που νικούν μέσα του τις δυνάμεις της καταστροφής.

Οφείλουμε λοιπόν να κατανοήσουμε ποιες είναι οι δυνάμεις αναπαραγωγής ενός πολιτισμού και ποιες οι αντιφάσεις του. Η γενικότερη ανάλυσή μας δείχνει ότι ο άξονας αναπαραγωγής ενός πολιτισμού δεν μπορεί να είναι άλλος από το ανθρωπολογικό του πρότυπο. Το πρότυπο αυτό κάποια στιγμή εξαντλείται: η κοινωνικά συνεκτική αυτοκατανόηση, που αυτό υπαγορεύει, αποσαθρώνεται και τότε η κοινωνική αναπαραγωγή λειτουργεί μόνο από κεκτημένη ταχύτητα. Είναι η φάση του “τέλους”, μια φάση που μπορεί να κρατήσει και αιώνες. Σ’ αυτήν τη φάση βρίσκεται σήμερα η νεωτερικότητα.

(Το πρότυπο του Διαφωτισμού θεωρείται συγγενές με το αρχαιοελληνικό. Ομως το αρχαιοελληνικό πρότυπο το ερμηνεύουμε από τη δυτική σκοπιά, με βάση το δυτικό πρότυπο. Αδυνατούμε έτσι τελείως να διακρίνουμε ότι έχουν διαμετρικά αντίθετο χαρακτήρα: ότι το αρχαιοελληνικό Άτομο είναι κοσμο-αναφορικό (αναφέρεται σε έναν Λόγο Κοινό, που είναι κοσμικός), ενώ το νεωτερικό Άτομο είναι αυτο-αναφορικό).

Κάθε πολιτισμός έχει τους προφήτες του. Τις αντιφάσεις του ιδρυτικού ανθρωπολογικού προτύπου του κάποιοι τις διέκρίνουν, πριν ακόμη αυτές εκδηλωθούν. Οι κριτικοί της πρώτης φάσης καταδικάστηκαν συνοπτικά ως φερέφωνα του Παλιού Καθεστώτος και ξεχάστηκαν. Κεντρικό σημείο της κριτικής τους ήταν η καταγγελία ότι οι διαφωτιστές επιχειρούν να θεμελιώσουν κοινωνία στον Μηδενισμό. Ότι η αναμενόμενη έξαρση του ατομικισμού θα καταστρέψει κάθε δυνατότητα κοινωνικής συμβίωσης.

Η ανερχόμενη νεωτερικότητα ενσωμάτωσε και ξεπέρασε γρήγορα την κριτική αυτή, μέσω της στροφής στον Ρομαντισμό. Ο ρομαντισμός προσέδωσε “βάθος” στην επικίνδυνα ρηχή υλιστική “εσωτερικότητα”, με την οποία οι πατέρες του Διαφωτισμού είχαν προικίσει το νεωτερικό Άτομο. Η ρομαντική ιδεολογία αντιστοιχούσε στον ιστορικό συμβιβασμό “ανάμεσα στην ανερχόμενη αστική τάξη και στη φεουδαρχική αντίδραση”.

Έκτοτε, η κριτική του Διαφωτισμού παραμερίζεται από την κριτική του “συμβιβασμού” και κατατείνει στο αίτημα της ολοκλήρωσης του νεωτερικού προγράμματος. Τη σημαία αυτού του είδους της κριτικής την πήρε, από ένα σημείο και πέρα, ο Μαρξ και οι επίγονοί του. Η βασική θεματική της: Η αστική τάξη πρόδωσε τους σκοπούς της δημοκρατικής επανάστασης. Την εκπλήρωσή τους την αναλαμβάνει πλέον το προλεταριάτο, ο “νεκροθάφτης” της. Ο καπιταλισμός είναι κατά βάθος πολύ προοδευτικός: σαρώνει αμείλικτα την “προϊστορία” του ανθρώπου. Επαναστατικοποιεί σε τέτοια κλίμακα και με τέτοιο ρυθμό τις “παραγωγικές δυνάμεις”, που δημιουργεί, άθελά του, την υψηλή τεχνολογική βάση, που είναι αναγκαία για την έλευση της αταξικής κοινωνίας. Μιας κοινωνίας όπου θα έχει εξαλειφθεί κάθε καταπίεση και εκμετάλλευση. Και όπου θα μπορεί, το νεωτερικό Άτομο, να αυτοπραγματώνεται όπως του αρέσει. Απολύτως ελεύθερα: Θέλει να δουλεύει, θα δουλεύει. Θέλει να ψαρεύει, θα ψαρεύει:  το όνειρο κάθε μικρού και μεγάλου παιδιού, την Παιδική Χαρά, θα την κάνουμε, επιτέλους, κοινωνική πραγματικότητα.

Στο μεταξύ, οι ρομαντικές φτιασιδώσεις του καπιταλισμού έγιναν περιττές. Ξαναγυρίσαμε στη μηχανόμορφη ατομικότητα, στο Άτομο που χωρίς ενδοιασμούς αυτοκατανοείται ως μηχανή. Μια μηχανή εφοδιασμένη με τους ορθολογικούς στόχους του Εγώ, σαν εσωτερικό γυροσκόπιο. Το νεωτερικό Άτομο δεν έχει πια ανάγκη να κρύβεται πίσω από τη συναισθηματική αχλύ απροσδιόριστων ρομαντικών ψευδαισθήσεων. Ο ορθολογισμός του απελευθερώνεται. Μπορεί τώρα να χειρίζεται άνετα λαούς ολόκληρους σαν βαγόνια κάρβουνο.

Ο μαρξισμός βοήθησε τον καπιταλισμό να ενσωματώσει και να χειραγωγήσει με επιτυχία την αντίσταση στην οικουμενική του εξάπλωση. Η κατάρρευση του μαρξισμού έθεσε τέλος στη γιγάντια αυτή μετάθεση-απόκρυψη του πραγματικού προβλήματος. Η κριτική δεν μπορούσε παρά να ξαναγυρίσει στον ανθρωπολογικό της πυρήνα.

Ο 20ος αιώνας, λέει ο Καμύ, απέδειξε πως ο προφήτης μας δεν ήταν αυτός που νομίζαμε, δηλαδή ο Μαρξ, αλλά ο Ντοστογιέφσκυ. Οι μαρξιστές άρχισαν να προβληματίζονται. Βέβαια το μεγαλύτερο μέρος τους εγκλωβίστηκε πάλι στη λογική της “προδοσίας”: Ο Χρουτσώφ “πρόδωσε” τον Στάλιν. Ο Στάλιν “πρόδωσε” τον Λένιν. Ο Λένιν “πρόδωσε” τον Μαρξ. Ο ώριμος Μαρξ “πρόδωσε” τον νεαρό Μαρξ. Κάποιοι όμως βρήκαν το κουράγιο να σπρώξουν το μαχαίρι της αυτοκριτικής μέχρι το κόκαλο (το δικό τους εννοείται): “Μέσα από τη μετατροπή του σε ιστορική πραγματικότητα, ο Διαφωτισμός γυρίζει σε παραφροσύνη. Ο Λόγος γίνεται Μύθος”, θα μας πει η Σχολή της Φρανκφούρτης στη Διαλεκτική του Διαφωτισμού. Κοντολογίς: Τo Άουσβιτς και τo Γκουλάγκ, δεν είναι ξένα προς την ουσία του Διαφωτισμού. Είναι η ενσάρκωσή της.

Ο Μάης του ’68 θα κλείσει χαρούμενα τον ιστορικό κύκλο του ιακωβινισμού, της επαναστατικής αυτής ψυχής του Διαφωτισμού.

Μπήκαμε έκτοτε πλησίστιοι στον “καινούργιο γενναίο κόσμο” του Μεταμοντερνισμού. Σ’ αυτή την κοσμοθεωρητική σούπα, όπου όλα έχουν την ίδια αξία και τίποτα δεν έχει αξία. Όπου απλώς παίζουμε όλοι κάποιους εφήμερους και αντιφατικούς ρόλους. Πράγμα που τώρα το ξέρουμε και τη βρίσκουμε κιόλας μ’ αυτή τη “χαρούμενη γνώση”. Ο μηδενισμός γίνεται πλέον “ευφρόσυνος”, σύμφωνα με την αιχμηρή διατύπωση του Κονδύλη.

Ο πλουραλισμός ανακηρύσσεται σε ύπατο δόγμα: Ναι σε όλα μέσα στο τίποτα. Ο καθένας είναι τώρα ελεύθερος να ασκήσει κριτική σε ο,τιδήποτε. Άρα και στον Διαφωτισμό. Όμως δεν το κάνει, γιατί βαριέται. Τι νόημα θα είχε; Ποιος θα ενοχλούνταν; Ποιος θα έδινε σημασία;

Παραδόξως, μέσα σε όλα αυτά, έρχονται να πάρουν τη ρεβάνς οι προνεωτερικές παραδόσεις. Σήκωσαν κεφάλι και αμφισβητούν τον Διαφωτισμό. Δρυός πεσούσης πας ανήρ ξυλεύεται. Όμως η δρυς έπεσε από μόνη της, καθώς σάπισε η ανθρωπολογική της ρίζα. Η έξαρση της λεγόμενης “φονταμενταλιστικής δραστηριότητας” δεν θίγει καθόλου το Σύστημα, παρότι σε μερικές περιπτώσεις φαίνεται να το ενοχλεί. Στρατηγικά είναι λυμένο το πρόβλημα αυτό για τον καπιταλισμό. Μέσω του πολιτιστικού πλουραλισμού επιτρέπει στον καθένα όχι μόνο να πιστεύει σε όποιον θεό τραβά η ψυχή του, αλλά και να τον λατρεύει όπως του αρέσει. Αρκεί φυσικά να μην κάνει ανθρωποθυσίες. Το δικαίωμα αυτό ο καπιταλισμός το κρατά μόνο για τον εαυτό του. Η ισοπέδωση των πάντων αφαιρεί προκαταβολικά κάθε νόημα από οποιαδήποτε υποτιθέμενη ανατρεπτική χειρονομία. Και είναι φυσικό: Κάθε πίστη, απ’ αυτές που διακινεί η “φονταμενταλιστική δραστηριότητα”, διαμεσολαβείται από ιδιοτελείς ανάγκες, υλικές και υπερβατικές, και τον καπιταλισμό τον ενδιαφέρουν πάρα πολύ οι ιδιοτελείς ανάγκες: Μπορεί να τις εκμεταλλευτεί και να βγάλει κάποιο κέρδος. Αυτές είναι το τυρί, που του επιτρέπουν να στήσει τη φάκα. Η όποια πίστη, στο μέτρο μάλιστα που συγκαλύπτει ή εξωραΐζει τη φάκα, είναι ευπρόσδεκτη.

Η εξωδυτική πνευματικότητα βρήκε, με τον τρόπο αυτό, τις προσβάσεις που γύρευε, για να πετύχει την εύκολη προσαρμογή-αλλοτρίωσή της, βοηθώντας συνάμα το δυτικό άτομο να ανακυκλώσει το ανθρωπολογικό του αδιέξοδο.

Για περαιτέρω ανάλυση ο Θ. Ζιάκας παραπέμπει στο βιβλίο του Η. Παπαγιαννόπουλου, Έξοδος Θεάτρου:

Η προειδοποίηση των πρώτων επικριτών του Διαφωτισμού, ότι δεν μπορεί να στηθεί κοινωνία πάνω στον μηδενισμό, αποδείχτηκε εντελώς εσφαλμένη. Ο Διαφωτισμός πραγματοποιεί μια κατ’ εξοχήν μετα-φυσική χειρονομία: δημιουργεί την οντότητα Υποκείμενο. Θεοποιεί το Εγώ και ζητά την απόλυτη ελευθερία-αυτονομία του. Το Εγώ αυτό είναι φονικό εκ κατασκευής, γιατί η αυτοεπιβεβαίωσή του προϋποθέτει την οντολογική ανυπαρξία του άλλου. Κατ’ αρχήν “φονεύει τον Θεό”, τον κατ’ εξοχήν Άλλο, προκειμένου να φονεύσει τον κάθε επί μέρους συγκεκριμένο άλλο, που προβάλλει μπροστά του σαν αξεπέραστο όριο στην αξίωσή του για αυτονομία. “Η κόλαση είναι ο άλλος”

Μοιάζει, όντως, η “κοινωνία” αυτή, με παράδοξη θεατρική σκηνή, πάνω στην οποία ανεβαίνει το αντικοινωνικό άτομο, για να φορέσει τα διάφορα προσωπεία της “κοινωνικότητας”, που θα του επιτρέψουν ακριβώς να επιδοθεί απερίσπαστο στο αντικοινωνικό χιμαιρικό κυνήγι του. Τόσο μεγαλύτερη “κοινωνικότητα” αναπτύσσει το νεωτερικό άτομο, όσο δυνατότερη είναι η εγωτική του αυτιστικότητα και όσο ισχυρότερη είναι η διατομική του αντιπαλότητα. Το κοινωνικό τούτο θέατρο γίνεται έτσι ο καθρέφτης, μέσα στον οποίο το Εγώ αναγνωρίζει τον εαυτό του. Χωρίς αυτόν τον καθρέφτη παύει να υφίσταται. Γι’ αυτό και δεν υπάρχει μεγαλύτερη χίμαιρα από την πίστη ότι ένα τέτοιο Εγώ μπορεί “να ανατρέψει το σύστημα”, στο οποίο και χρωστά την εικόνα του.

Θεόδωρος Ζιάκας, Η κριτική στο Διαφωτισμό. Περιοδικό Αρδην 27 (2000)

Ηλίας Παπαγιαννόπουλος, Έξοδος θεάτρου Δοκίμιο οντολογίας με πλοηγό τον Μόμπυ-Ντικ του Μελβίλ, Ινδικτος, 2000

 

 

Κωνσταντινίδης, Α. Αμαρτωλοί και κλέφτες

Περίληψη (των μη αρχιτεκτονικών τμημάτων του βιβλίου)

Να μη γίνει καμιά σύγχυση και νομιστεί πώς πρόκειται για “αρματολούς.” Αμαρτωλοί και κλέφτες πάει να πει πώς έχουμε να κάνουμε με μια εγκληματική ληστοσυμμορία που θέλει να ζει μέσα στην αμαρτία και γι’αυτό κλέβει (και παραποιεί) με ασύστολη αναίδεια και με ανέντιμες τεχνοτροπίες ό,τι ανήκει δικαιωματικά σε άλλους που θέλουνε να ζούνε αληθινά ελέυθεροι και λιτά και παραγωγικά. Το ΑΜΑΡΤΩΛΟΙ και ΚΛΕΦΤΕΣ είναι για ολόκληρη την υδρόγειο κι απλώνεται ως τα πέρατα της κάθε γης, έτσι που να μην υπάρχει τόπος με τη δική του, ο καθένας, πνευματική καλλιέργεια και υπόσταση, για να μην υπάρχει τίποτα που να είναι το απλό, το λιτό, το φυσιολογικό, το έντιμο και αληθινά όμορφο.  Στους αμαρτωλούς ξέφυγε αυτό που ισχύει ανέκαθεν για τον κάθε τόπο, για τον κάθε άνθρωπο: τίποτα δεν γίνεται από το τίποτα, το σήμερα υπάρχει γιατί έχει προϋπάρξει και ένα χτες και αύριο θα έχουμε κάτι να πούμε γιατί είχαμε κάτι πει και σήμερα και χτες και προχτές.

Ερχεται λοιπόν ο “μεταμοντέρνος”, με οργισμένο κιόλας ύφος, και επιμένει πώς αυτός τώρα βρήκε μια παρανοημένη αλήθεια: πώς η αρχιτεκτονική (και όλη η ζωή) δεν είναι παρά ένα θέατρο με φανταχτερά κοστούμια και σκηνικά και όλοι πρέπει να είμαστε σε μια κατάσταση υπερδιέγερσης περιμένοντας το τέλος ή ό,τι άλλο δεν μπορεί να ξέρει κανείς, μα και γιατί και να το ξέρει…;

Βέβαια υπάρχει ιστορικό προηγούμενο. Οπως τίποτα δεν γίνεται από το τίποτα, έτσι και τα καμώματα του “μετα-μοντερνισμού” έρχονται να συνεχίσουνε τη διαδρομή που άρχισε με τα “κοσμοσωτήρια” χρόνια της Αναγέννησης. Βέβαια η Αναγέννηση άρπαζε ό,τι μπορούσε από την αρχαιοελληνική αρχιτεκτονική έχοντας αποκλείσει το οποιοδήποτε άλλο κλέψιμο από τα πιο κοντινά της μεσαιωνικά χρόνια (που τα θεωρούσε και… βάρβαρα) ενώ οι αμαρτωλοί και κλέφτες κλέβουν και λεηλατούνε αδίστακτα και ανενδοίαστα χωρίς να επιλέγουνε ανάμεσα σε κάποια στοιχεία που άλλα θα τα βρίσκανε πιο καλά και άλλα πιο κακά. Ολα επιτρέπονται αρκεί να γίνεται κάποιος ντόρος. Κι όσα γράφουν σχετικά δεν είναι παρά αχώνευτες παπαρδέλες και κούφια φραστικά “ευρήματα” για να εντυπωσιάζουν κάποιους ανήξερους μικροαστούς. Κι έτσι οι “μετα-μοντέρνοι” μάς γλυτώνουνε από τον “κατακλυσμό” της ορθολογικότητας και της λειτουργικότητας για να προβάλλουνε τώρα τους νέους διαφορετικούς θεούς, που δεν τους έχουνε ακόμα βρει μα που θα τους βρούνε όπου νά ‘ναι

 

Αρης Κωνσταντινίδης, “Αμαρτωλοί και κλέφτες ή η απογείωση της αρχιτεκτονικής” Εκδόσεις Αγρα, 1987

 

Anderson, P. Διεθνισμός και εθνικισμός: σύντομη ιστορική αναδρομή

Ορισμοί στους οποίους βασίζεται το άρθρο [1] : εθνικισμός σημαίνει να θεωρείς το έθνος-κράτος ως ύψιστη πολιτική αξία, διεθνισμός είναι να υπερβαίνεις το έθνος-κράτος αποβλέποντας σε μια ευρύτερη κοινωνία της οποίας βέβαια σημαντικότερες μονάδες είναι τα έθνη-κράτη.

 

Ο εθνικισμός-διεθνισμός διέρχεται διάφορες φάσεις στη σύγχρονη ιστορία:

 

1. Οι απαρχές του εθνικού συναισθήματος (ως μη θρησκευτικού φαινομένου) στη σύγχρονη εποχή τοποθετούνται στον 18^ο αιώνα με την αμερικανική και γαλλική επανάσταση και τα κινήματα στη Λατινική Αμερική. Οι επαναστάτες αυτοπροσδιορίζονται ως πατριώτες. Βάση του πατριωτισμού τα κηρύγματα του Διαφωτισμού και κύριο χαρακτηριστικό τους ο κοσμοπολιτισμός. Το έθνος ορίζεται ως πολιτική έννοια και επιδιώκεται η εγκαθίδρυση δημοκρατικών καθεστώτων κάτι που αναμένεται να εξαλείψει τις αιτίες πολέμου μεταξύ των λαών.

 

2. Τον πατριωτισμό διαδέχεται πριν τα μέσα του 19ου αιώνα ο εθνικισμός. Πρώτες εκδηλώσεις του είναι η ελληνική και η βελγική επανάσταση και αποκορύφωμα του η λεγόμενη “άνοιξη των λαών” δηλαδή οι εξεγέρσεις στην Ευρώπη το 1848. Ο εθνικισμός αυτός είναι αγώνας των τάξεων που κατέχουν μέσα παραγωγής για δημιουργία κρατών που θα έφταναν κάποτε το επίπεδο των προηγμένων βιομηχανικά κρατών. Εκφράζεται με λατρεία του μεσαιωνικού παρελθόντος του λαού και της γλώσσας του. Το έθνος δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως πολιτική οντότητα αλλά πολιτιστική, ο δε εθνικισμός, σε αντίθεση με τον πατριωτισμό είναι ένα ρομαντικό κίνημα. Στοιχεία του πατριωτισμού διατηρούνται στον εθνικισμό, όπως πχ το κοσμοπολίτικο στοιχείο που πλέον παίρνει τη μορφή του σεβασμού της πολιτιστικής ιδιομορφίας των άλλων λαών.

 

Το 1848 θεωρείται και η απαρχή του επαναστατικού αγώνα για το σοσιαλισμό: Η κοινωνική βάση της Α’ διεθνούς είναι οι μορφωμένοι και κάτοχοι μέσων παραγωγής επαγγελματίες, οι οποίοι αφενός μεν έχουν βαθιές ρίζες στην κοινωνία όπου ανήκουν – κάτι που τους προσδίδει αυτοπεποίθηση και πολιτικό ένστικτο – αφετέρου όμως έχουν κινητικότητα – κάτι  που ενισχύει το αίσθημα αλληλεγγύης με άλλους λαούς: Εθνικό και διεθνιστικό στοιχείο συνυπάρχουν εξ ορισμού.

 

3. Από το 1860 ο ρομαντικός εθνικισμός δίνει τη θέση του στο σωβινισμό. Με το σωβινισμό το κεφάλαιο επιδιώκει έλεγχο της εσωτερικής αγοράς και αποικιοκρατική εξάπλωση. Ο σωβινισμός είναι θετικιστικός. Αντλεί το οπλοστάσιό του από τον κοινωνικό δαρβινισμό και κηρύττει την εχθρότητα προς τους άλλους λαούς. Ο στόχος του είναι διπλός: κινητοποίηση του πληθυσμού υπέρ του ενδο-ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού και πρόσδεσή του στην εσωτερική καπιταλιστική τάξη πραγμάτων: Οι κοινωνικές εντάσεις πρέπει να μετατεθούν από το πεδίο του ταξικού ανταγωνισμού στο πεδίο των ανταγωνισμών μεταξύ εθνών.

 

Παράλληλα στους κόλπους της σοσιαλιστικής Β’ Διεθνούς καλλιεργείται ο διεθνισμός που για πρώτη φορά αντιπαρατίθεται στον εθνικισμό. Αν και πιο οργανωμένη και με περισσότερους υποστηρικτές, η Β’ διεθνής στηρίζεται πλέον σε προλεταριάτο που δεν κατέχει τα μέσα παραγωγής ούτε διαθέτει το μορφωτικό επίπεδο και τη μαχητικότητα των επαγγελματιών της Α’ Διεθνούς. Αντίθετα, χαρακτηρίζεται από έλλειψη κινητικότητας και κοινωνικό ξεριζωμό. Αποτέλεσμα: η αμαχητί παράδοσή του στις σειρήνες του σωβινισμού με την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

 

4. Το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου οδηγεί, τους ηττημένους κυρίως, σε μία νέα μορφή εθνικισμού που δεν βασίζεται σε θετικιστικά αλλά σε ανορθολογικά στοιχεία και ο οποίος καταλήγει στο φασισμό.  Το έθνος είναι πλέον ταυτόσημο με τη φυλή. Όπως συμβαίνει και με το σωβινισμό, του οποίου αποτελεί προχωρημένη μορφή, ο φασισμός έχει διπλό στόχο: ενίσχυση του ενδο-ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού και συγκράτηση της επιρροής του επαναστατικού σοσιαλισμού.

 

Παράλληλα: με τη ρωσική επανάσταση του 1917 τα κόμματα της Γ’ Διεθνούς απορρίπτοντας κάθε μορφή εθνικισμού αντιστέκονται στο σωβινισμό των κυρίαρχων τάξεων. Η ΕΣΣΔ όμως καταλήγει σε μία νέα μορφή εθνικισμού. Ετσι έχουμε το πρωτόγνωρο φαινόμενο, τα κομμουνιστικά κόμματα να απορρίπτουν τον εθνικισμό και ταυτόχρονα να δείχνουν πίστη σε ένα άλλο κράτος, τη σοσιαλιστική πατρίδα.

 

5. Μετά το 1945, όταν μη δυτικά κράτη αναδύονται στη διεθνή σκηνή  τα πράγματα αλλάζουν. Μέχρι πρόσφατα (έναν αιώνα πριν), ο εθνικισμός ήταν έκφραση των τάξεων που κατείχαν τα μέσα παραγωγής και ο διεθνισμός έκφραση της εργατικής τάξης. Τώρα ο εθνικισμός γίνεται λαϊκό όπλο κατά της δυτικής αποικιοκρατίας και ο διεθνισμός έκφραση του κεφαλαίου. Οι εθνικιστικοί – αντιιμπεριαλιστικοί αγώνες διεξάγονται από την αστική τάξη (Ινδία) ή από τις μεσαίες τάξεις (Αφρική) ή από μικροαστούς (Ινδονησία) ή από κομμουνιστές (Κίνα, Βιετνάμ). Η ιδεολογική βάση του νέου αυτού εθνικισμού είναι ετερογενής: ορθολογισμός, ρομαντισμός, θετικισμός, ανορθολογισμός, θρησκεία, σοσιαλισμός…

 

Παράλληλα το κεφάλαιο ανακαλύπτει το διεθνισμό: η ύπαρξη μιας και μόνης δυτικής ηγεμονικής δύναμης (ΗΠΑ) επιτρέπει το διεθνή συντονισμό των συμφερόντων του. Το βάρος στην κυρίαρχη, στο δυτικό κόσμο, ιδεολογία μετατοπίζεται από το έθνος στη φιλελεύθερη δημοκρατία, η οποία και ενισχύεται.

 

6. Τέλος, από τη δεκαετία του ‘70 μέχρι σήμερα ο αντιιμπεριαλισμός χάνει την ορμή του. Οι αγώνες μεν συνεχίζονται (Κ. Αμερική, Παλαιστίνη, Ν. Αφρική) αλλά δεν έχουν πλέον την ίδια πλανητική σημασία. Ταυτόχρονα στην Αν. Ευρώπη η συνεχιζόμενη καταπίεση του εθνικού συναισθήματος από την ΕΣΣΔ οδηγεί σε ανάδυση του εθνικισμού.

 

Παράλληλα η ενίσχυση των ΗΠΑ δίνει νέα μορφή στο διεθνισμό. Δεν πρόκειται πλέον για συντονισμό των καπιταλιστικών δυνάμεων υπό αμερικανική ηγεμονία αλλά για διαμόρφωση του πλανήτη κατ’ εικόνα των ΗΠΑ. Διεθνισμός πλέον σημαίνει τη θέληση των ΗΠΑ να επεκτείνουν την επιρροή τους στην Ευρασία. Κύριο ιδεολογικό όπλο τα ανθρώπινα δικαιώματα, δηλαδή το δικαίωμα της Δύσης να βομβαρδίζει ή να εισβάλλει σε κράτη που επιλέγει. Εναλλακτικές μορφές διεθνισμού: ο ισλαμικός φονταμενταλισμός, ο καθολικός μετα-φανατισμός και τα κινήματα κατά της παγκοσμιοποίησης. Το τέλος της ιστορίας μάλλον δεν έχει γραφτεί ακόμα.

 

 [1] Περίληψη του άρθρου “Internationalism: a breviary” του μαρξιστή συγγραφέα Perry Anderson. Δημοσιεύτηκε στο New Left Review 14 (2002). http://www.newleftreview.org/?getpdf=NLR24801&pdflang=en Περίληψη και μετάφραση: herrk

 

Εξέγερση Πολυτεχνείου – υλικό

Στο ιστολόγιο του ο Εφηβος συγκεντρώνει άρθρα και οπτικοακουστικό υλικο για το Πολυτεχνείο. Οι αναγνώστες του το συμπληρώνουν.

Εκκλησία και χούντα

Στο ιστολόγιο του το Μανιτάρι του βουνού, ξεκινώντας από τη διαπίστωση για τη φιλοδικτατορική στάση της ηγεσίας της ελλαδικής εκκλησίας, επικεντρώνεται στις εξαιρέσεις, παρουσιάζει δηλαδή στοιχεία για την αντιδικτατορική δράση μεμονωμένων κληρικών και πιστών.

Αριστεροί – δεξιοί ψηφοφόροι στην Ελλάδα

Οσον αφορά τον οικονομικό φιλελευθερισμό, οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ είναι στο αριστερό άκρο της κλίμακας, σε μεγάλη απόσταση από ΣΥΝ και ΠΑΣΟΚ. Ακολουθούν οι ψηφοφόροι του ΛΑΟΣ και στο άλλο άκρο της κλίμακας οι της ΝΔ.

Οσον αφορά τον ιδεολογικό φιλελευθερισμό (απαντώντας δηλαδή σε ερωτήματα όπως αν χρειάζεται λογοκρισία, αν οι νόμοι πρέπει να γίνουν πιο αυστηροί κτλ) η κατάταξη είναι αρκετά διαφορετική. Τις λιγότερο αυταρχικές διαθέσεις εμφανίζονται οι ψηφοφόροι του ΣΥΝ, στο “κέντρο” οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ και πιο αυταρχικοί οι της ΝΔ. ΠΑΣΟΚ και (λιγότερο) ΛΑΟΣ είναι πιο κοντά στον αυταρχισμό απ’ ότι στο “κέντρο”

• Δείκτης Κατανομής των ψηφοφόρων των κομμάτων στην κλίμακα “οικονομικού φιλελευθερισμού” (ποσοστά %) – έρευνα: 2003

	ΠΑΣΟΚ	ΝΔ	ΚΚΕ	ΣΥΝ	ΛΑΟΣ
Πόλος υποστήριξης ‘κοινωνικού-κρατικού’ τομέα	36.4	23.5	66.2	34.1	29.7
‘Ενδιάμεση θέση’	59.2	67.4	29.2	63.4	54.1
Πόλος ‘νεοφιλελευθερισμού’	4.4	9.0	4.6	2.4	16.2

• Δείκτης Κατανομής των ψηφοφόρων των κομμάτων στην κλίμακα ‘ιδεολογικού – αξιακού φιλελευθερισμού’ (ποσοστά %) – έρευνα: 2003

	ΠΑΣΟΚ	ΝΔ	ΚΚΕ	ΣΥΝ	ΛΑΟΣ
Πόλος ‘συντηρητικού αυταρχισμού’	47.8	55.3	35.4	19.5	45.9
‘Ενδιάμεση θέση’	46.0	37.7	44.6	61.0	43.2
Πόλος ‘ιδεολογικού φιλελευθερισμού’	6.2	7.0	20.0	19.5	10.8

 

Στοιχεία από το άρθρο: Βερναρδάκης, Χρ. Πολιτικά κόμματα και ‘μεσαίος χώρος’. Οι ιδεολογικές, πολιτικές και πολιτισμικές συντεταγμένες των σημερινών πολιτικών δυνάμεων. Ενημέρωση από τον ίδιο συγγραφέα με στοιχεία από το 2007. Περιττό να ειπωθεί ότι οι κατηγοριοποίησεις που επιχειρούνται δεν είναι ιδεολογικά ουδέτερες.

 

Ενγκελς, Φρ. Σχετικά με την ιστορία του πρώτου Χριστιανισμού

Ολόκληρο το κείμενο εδώ

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

“Η ιστορία του πρώτου Χριστιανισμού έχει σημαντικά στοιχεία ομοιότητας με το σύγχρονο εργατικό κίνημα [...] Οι εξεγέρσεις του Μεσαίωνα ήταν υποχρεωμένες να φορούν το προσωπείο της θρησκείας αλλά πίσω από τη θρησκευτική έξαρση υπήρχε πάντα ένα πολύ χειροπιαστό κοσμικό συμφέρον.”

Συναφές και το άρθρο Ο Κάουτσκι, ο χριστιανισμός και ο κομμουνισμός στο ιστολόγιο Πόντος και Αριστερά με αποσπάσματα από το έργο του Κάουτσκι ”Η καταγωγή του χριστιανισμού”

Friedrich Engels,  Zur Geschichte des Urchristentums (1894)

Γερμανικό πρωτότυπο, εδώ

Ελληνική μετάφραση από τις εκδόσεις Αναγνωστίδη (χωρίς χρονολογία)

Νόλλας, Δ: Η καταδίωξη του ρεμβασμού

«Συνελήφθη διότι περιεφέρετο ασκόπως»(από το αστυνομικό δελτίο των εφημερίδων της δεκαετίας του ’50).

Στο εξής καφενεία και ταβέρνες (γιατί τα μπαρ και τα παμπ προορίζονται να εξαφανιστούν) θα εξυπηρετούν αποκλειστικά και μόνο ανάγκες υλικές: χώροι παροχής ποτού και τροφής και όπου κανείς δεν θα επιτρέπεται (κι ούτε θα έχει την όρεξη) να καθίσει λίγο παραπάνω, μην μπορώντας να απολαύσει ένα τσιγάρο. Τραφείτε, ποτιστείτε και εξαφανιστείτε. Γρήγορα πίσω, στη δουλειά ή το σπίτι.

Εκείνο το λίγο, του οποίου «έστι χρεία» και δίνει χρώμα στην καθημερινή μιζέρια, όταν δεν την κάνει απλά υποφερτή, η αναψυχή, πρέπει να εκλείψει. Κι έτσι, πλάνητες, άεργοι κι αργόσχολοι, τα πετεινά του ουρανού, θα είναι οι τελευταίοι ηδονιστές που θα υποχρεωθούν να δημιουργήσουν στα όρια του νόμου καβάτζες, όπου η ποίηση κόντρα στη μηχανή θα αγωνίζεται να ξαναβρεί τη θέση της.

Γιατί ο ολοκληρωτισμός δεν έχει πρόβλημα με την υγεία των ανθρώπων, δεν δίνει δεκάρα γι’ αυτήν, ούτε και για τα ελλείμματα των ασφαλιστικών ταμείων. Σπάταλος στον πυρήνα του (δάση, νερά, αέρας, φυσικός πλούτος), έγνοιά του είναι η ψυχή μας. Η εγκαθίδρυση παγκοσμίως του πνεύματος της αγέλης, η ομογενοποίηση των πάντων. Οπως πρόβαραν οι χλωμοί πρόγονοί του στα ναζιστικά στρατόπεδα και τα σοβιετικά γκουλάγκ, το σχέδιο του επίγειου παραδείσου επιβάλλει την αποδοχή του από τη σύνολη μάζα. Προσηλωμένος όπως είναι στο χρήσιμο, δηλαδή στο χρήμα, μάχεται την απόλαυση, αδυνατώντας να καταλάβει πόσο ωφέλιμο για τους καπνιστές είναι το τσιγάρο. Ή μάλλον, γνωρίζοντας πόσο έωλο και σαθρό είναι το επιχείρημά του, ο ολοκληρωτισμός δεν μάχεται απλώς τη σχόλη, θέλει να την αφανίσει.

Και οι αντικαπνιστές, εκείνοι που ενοχλούνται απ’ τον καπνό; Οπως κανένας θεριακλής που σέβεται το τσιγάρο του δεν το φυσάει στα μούτρα του άλλου, ούτε χώνεται σε χώρους καθαρούς από καπνό, έτσι κι ο άλλος ας μη συστρατεύεται σ’ αυτή την υστερική επίθεση κατά των μικρών απολαύσεων. Χώρος υπάρχει για όλους.

Αυτό που παίζεται σήμερα στη Δύση με τη δίωξη των καπνιστών είναι η διαχείριση του ελεύθερου χρόνου των προσώπων, όσος τους έχει απομείνει. Δεν είναι οι αγορές, δεν είναι οικονομικό το ζήτημα, είναι να μην μπορεί να σπαταλάει κανείς, κανείς όμως, τον προσωπικό του χρόνο όπως θέλει. Κι αυτό πρέπει να χτυπηθεί και χτυπιέται απ’ άκρου σ’ άκρο σε όλη την Ε. Ε. Ξεκίνησαν δίνοντας χώρο περιορισμένο σ’ αυτούς που επιθυμούν να γίνονται καπνός αναθρώσκων, τώρα τους εξορίζουν από παντού. Κανένας ασκόπως περιφερόμενος φουμαδόρος δεν θα επιτραπεί να δυναμιτίσει την οργάνωση της παγκόσμιας ευτυχίας. Ευτυχώς η Ανατολή ανθίσταται.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Το παμπ, όπως και το μπαρ, είναι γένους ουδετέρου. Μην παρασύρεσαι από την άθλια καφετέρια (βλ. και στα πεζά του Σεφέρη, όπου αποκαθίσταται το ηρωικό ουδέτερο γένος του παμπ)

H KAΘHMEPINH 06.08.08

 

Σχετικό: http://xylokopos.blogspot.com/2007/05/blog-post_25.html

L. Wertmüller: Οργισμένο τραγούδι

CANZONE ARRABBIATA Canto per chi non ha fortuna Canto per me Canto per rabbia questa luna contro di te Contro chi e ricco e non lo sa Chi sporchera la verita Cammino e canto La rabbia che mi fa Penso a tanta gente nell’oscurita Alla solitudine della citta Penso alle illusioni dell’ umanita Tutte le parole che ripetera Canto per chi non ha fortuna Canto per me Canto per rabbia questa luna contro di te Canto a quel: sole che verra Tramontera, rinascera Alle illusioni alla rabbia che mi fa.

ΟΡΓΙΣΜΕΝΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ Τραγουδάω για όποιον δεν έχει τύχη τραγουδάω για μένα οργισμένο τραγούδι λέω για τούτο το φεγγάρι ενάντια σε σένα ενάντια σ’ όποιον είναι πλούσιος και δεν το ξέρει σ’ όποιον λερώνει την αλήθεια περπατώ και τραγουδάω για την οργή που μέσα μου φουντώνει Σκέφτομαι τόσο κόσμο στο σκοτάδι στης πόλης μέσα τη μοναξιά σκέφτομαι τις χίμαιρες του ανθρώπου όλα τα λόγια που λέει και ξαναλέει Τραγουδάω για όποιον δεν έχει τύχη τραγουδάω για μένα οργισμένο τραγούδι λέω για τούτο το φεγγάρι ενάντια σε σένα τραγουδάω για τον ήλιο που θάρθει θα πάει στη δύση θ’ ανέβει στην ανατολή τραγουδάω για τις χίμαιρες και την οργή που με πνίγει.

 

 

Μετάφραση: Τ. Τσακίρη                Πηγή: εδώ

Κ. Καστοριάδης: Οι υποκειμενικές ρίζες του επαναστατικού προτάγματος

Ολόκληρο το κείμενο εδώ (6 σελίδες)

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

“Είναι τάχα η επιθυμία μου [για μία καλύτερη κοινωνία] παιδική; Μα ακριβώς η παιδική κατάσταση είναι ότι η ζωή μάς είναι δοσμένη. Αυτός που βρίσκεται σε παιδική κατάσταση είναι ο κονφορμιστής ή ο απολιτικός, γιατί δέχεται το Νόμο ασυζητητί και δεν επιθυμεί να συμμετέχει στη διαμόρφωσή του”

 

Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο “Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας”. Επιμέλεια μετάφρασης: Κ. Σπαντιδάκης. Εκδόσεις Ράππα 1981(539 σελίδες). Πρωτότυπο: C. Castoriadis, L’institution imaginaire de la société, 1975

S. Žižek: Η αντίσταση είναι παράδοση

Στο ιστολόγιό του, ο Μ. Μπουντουρίδης  μεταφράζει τέσσερα πρόσφατα (2007) και σύντομα άρθρα του Ζίζεκ:  

Ενα απόσπασμα από το άρθρο “Η αντίσταση είναι παράδοση”:

“Δεν είναι αληθινά ανατρεπτική η επιμονή στα ‘άπειρα’ αιτήματα, τα οποία ξέρουμε ότι αυτοί που κατέχουν την εξουσία δεν μπορούν να ικανοποιήσουν. Επειδή γνωρίζουν ότι το ξέρουμε, μια τέτοια στάση με ‘άπειρα αιτήματα’ δεν δημιουργεί κανένα πρόβλημα στην εξουσία”